Ιστορίες ανθρώπων, χώρων και αντικειμένων στο Μουσείο Βορρέ: Από την παράδοση στη σύγχρονη δημιουργία
Πάνελ/στρογγυλή τράπεζα
Ήταν αυτό που υποσυνείδητα λειτούργησε μέσα μου από τότε που έμεινα εντυπωσιασμένη από τις λιτές φόρμες των πέτρινων και ξύλινων αντικειμένων που έβλεπα στα σπίτια και τις αυλές των αγροτικών σπιτιών στη Θράκη το 1967.
Τα αντικείμενα που ανήκουν στη συλλογή του Ε.Μ.Θ. μας ταξιδεύουν στον ευρύτερο ιστορικό χώρο της Θράκης. Μας οδηγούν σε δίκτυα επικοινωνίας με σύνοικους πληθυσμούς αιώνων διαφορετικής εθνοτικής και πολιτισμικής προέλευσης.
Δίκτυα που κόπηκαν με εθνοκαθάρσεις και πρόσφυγες, αφού από τα τέλη του 19ου αιώνα όλη η Θράκη είχε καταστεί ένα θέατρο πολεμικών επιχειρήσεων.
Στα αντικείμενα της συλλογής μας υπάρχουν συμπυκνωμένες μνήμες συμβίωσης αλλά και μίσους, ιστορίες ατομικές και συλλογικές, εμπειρίες, σχέσεις, αξίες, τρόποι ζωής για αυτό και λειτουργούν ως άγκυρα ιστορικής και πολιτισμικής συνείδησης.
Το ερώτημα όμως δεν είναι τι “έχουμε” στα μουσεία, αλλά τι τολμούμε να πούμε με αυτά.
Αν η ύπαρξη τους, ενεργοποιεί τη κριτική μας σκέψη μέσα από όλα αυτά που μας αποκαλύπτουν, όπως π.χ. την αυτάρκεια και την επανάχρηση τους, τις σχέσεις με τη φύση και ένα άλλο αξιακό σύστημα.
Αν τελικά τα αξιοποιούμε ως μια γλώσσα διαλόγου για τα σημερινά κρίσιμα ζητήματα που μας απασχολούν, όπως κλιματική κρίση (υλικά, αντοχή, τοπική παραγωγή), έμφυλοι ρόλοι, εργασία και δεξιοτεχνία, μετακινήσεις και προσφυγιά, ταυτότητα και ετερότητα.
Να δούμε ότι τα αντικείμενα δεν είναι παθητικά. Είναι ενεργά πολιτισμικά και πολιτικά.
Εμπεριέχουν τη καρδιά και τη ψυχή μας, τον πολιτισμό μας, τη μνήμη μας, μέρος του DNA μας.
Γιάννης Γκίκας
Σχεδιαστής/designer
Από τη λαϊκή τέχνη στο σύγχρονο design – η έμπνευση από τις χειροτεχνικές πρακτικές στη σύγχρονη παραγωγή αντικειμένων
Η εισήγηση του Γιάννη Γκίκα θα εξετάσει πώς οι παραδοσιακές χειροτεχνικές πρακτικές, τα τοπικά υλικά και η γνώση της λαϊκής τέχνης μπορούν να λειτουργήσουν ως ζωντανές πηγές έμπνευσης για τη σύγχρονη σχεδιαστική δημιουργία. Μέσα από το έργο του, που ισορροπεί ανάμεσα στη λειτουργικότητα και τη συναισθηματική διάσταση του αντικειμένου, θα αναδειχθεί ο τρόπος με τον οποίο η μνήμη των υλικών, η δεξιοτεχνία και η σχέση με τον τόπο μετασχηματίζονται σε σύγχρονη γλώσσα design, διατηρώντας ενεργό τον διάλογο μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης παραγωγής.
Σταύρος Μαμαλούκος
Αρχιτέκτων Μηχανικός – Αναστηλωτής, Καθηγητής του Τμήματος Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Πατρών
Τα ιστορικά κτίσματα της κατοικίας του Ίωνα Βορρέ και οι επεμβάσεις ενσωμάτωσής τους στο συγκρότημα του Μουσείου Βορρέ
Δεδομένου ότι ο πολυχώρος πολιτισμού του Μουσείου έχει ως πυρήνα του ένα σύνολο ιστορικών κτισμάτων, παλιών λιοπεσιώτικων κατοικιών που αποτελούν χαρακτηριστικά δείγματα της «παραδοσιακής» κατοικίας της Αττικής στην εισήγηση θα θιγούν ζητήματα σχετικά με την αρχιτεκτονική της κατοικίας στα χωριά της Αττικής από τον 18ο αιώνα ως τις μέρες μας, τη μελέτη με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία της αρχιτεκτονικής των ιστορικών σπιτιών του συγκροτήματος Βορρέ, τις επεμβάσεις επανάχρησης των ιστορικών κτηρίων του συγκροτήματος στα πλαίσια της δημιουργίας αρχικά της κατοικίας και στη συνέχεια του Μουσείου Βορρέ και θα επιχειρηθεί μια αξιολόγηση των επεμβάσεων στα ιστορικά κτήρια του συγκροτήματος Βορρέ.
Νίκος Παπαδημητρίου
Αρχαιολόγος – Ερευνητής, Διευθυντής Μουσείου Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου
Το σύνθετο οικοσύστημα ενός σύγχρονου μουσείου
Στο παρελθόν τα μουσεία λειτουργούσαν κυρίως ως κελύφη προστασίας και ανάδειξης των συλλογών τους. Η έμφαση ήταν σχεδόν αποκλειστικά στο περιεχόμενο, με ελάχιστη αναφορά στο περιέχον. Καθώς, όμως, τα μουσεία αποκτούσαν ιστορικότητα τόσο ως κτήρια όσο και ως χώροι κοινωνικής δράσης, το κοινό άρχισε να ενδιαφέρεται και για το περιέχον. Τα τελευταία χρόνια αναπτύσσονται δύο νέες τάσεις: μία που προσπαθεί να εντάξει τα μουσεία στον περιβάλλον τοπίο (φυσικό και κοινωνικό), και μία που δίνει έμφαση στις ανθρώπινες αλληλεπιδράσεις εντός του μουσείου. Με τον τρόπο αυτόν, τα μουσεία μεταβάλλονται από στατικοί χώροι έκθεσης και εκπαίδευσης σε δυναμικά οικοσυστήματα, όπου παρελθόν και παρόν, υλικότητα και άυλη γνώση, άνθρωποι και αντικείμενα συνυπάρχουν ισότιμα. Στην παρουσίαση αυτή, θα εξετάσουμε τις παραπάνω αλλαγές και τις προοπτικές που ανοίγουν.
Πληροφορίες
«Ιστορίες ανθρώπων, χώρων και αντικειμένων στο Μουσείο Βορρέ: Από την παράδοση στη σύγχρονη δημιουργία»
Πάνελ/στρογγυλή τράπεζα
Ομιλητές: Αγγελική Γιαννακίδου, Γιάννης Γκίκας, Σταύρος Μαμαλούκος, Νίκος Παπαδημητρίου
Ημερομηνία: Σάββατο 7 Μαρτίου 2026
Ώρες: 12:00–14:00
Κόστος συμμετοχής: Ελεύθερη είσοδος
Οδηγίες πρόσβασης
Δείτε πώς να έρθετε στο Μουσείο Βορρέ (χάρτης, μέσα μεταφοράς και χώροι στάθμευσης) στον παρακάτω σύνδεσμο.
Βιογραφικό
Αγγελική Γιαννακίδου, Ιδρύτρια & Πρόεδρος του Εθνολογικού Μουσείου Θράκης (ΕΜΘ)
Γεννημένη στον Άγιο Νικόλαο Χαλκιδικής το 1947, η Αγγελική Γιαννακίδου ζει στην Αλεξανδρούπολη από το 1967. Απόφοιτος της Παιδαγωγικής Ακαδημίας, αφιέρωσε πάνω από 50 χρόνια στη συστηματική έρευνα του θρακικού πολιτισμού. Το 2002 ίδρυσε το Εθνολογικό Μουσείο Θράκης (https://emthrace.org/), έναν ζωντανό φορέα αναδεικνύοντας την ιστορία και τον πολιτισμό τα δίκτυα επικοινωνίας των ανθρώπων με συνομιλητή τη μνήμη του τόπου και τη δημιουργικότητα.
Έχει συγγράψει πλήθος βιβλίων, επιμεληθεί εκδόσεις και δώσει διαλέξεις ανά την Ελλάδα. Επιπλέον, έχει δημιουργήσει περιοδικές εκθέσεις και 25 ντοκιμαντέρ με εθνολογικό και ανθρωπολογικό περιεχόμενο.Εδω και δεκαετίες δραστηριοποιείται στη Θράκη ως μέντορας και εκπαιδεύτρια γυναικών, με επίκεντρο τη χειροτεχνία και τα παραδοσιακά κεντήματα. Ως γενική διευθύντρια, διαμόρφωσε και υλοποίησε πολιτιστική πολιτική με βασικούς άξονες τη δημιουργία δικτύου αγροτικών μουσείων στον Έβρο, την ανάδειξη και μεταβίβαση παραδοσιακών δεξιοτήτων και τον επαναπροσδιορισμό της σχέσης των κοινοτήτων με τον τόπο τους. Το πρόσφατο εγχείρημά της, το Δίκτυο Τεχνουργών «Riza», αποτελεί μια διατομεακή πλατφόρμα που συνδέει τον πολιτισμό, τη σύγχρονη δημιουργία και την τοπική οικονομία.
Είναι η βασική σχεδιάστρια σε όλα τα δημιουργήματα τόσο στο Ρίζα όσο και στο πωλητήριο του μουσείου. Η προσφορά της έχει τιμηθεί από το Μουσείο Μπενάκη (2015), την UNESCO (2021) τον Γαστρονόμο (2023) και την Πρόεδρο της Δημοκρατίας με τον Χρυσό Σταυρό του Τάγματος της Ευποιίας. Μέλος της ομάδας εργασίας Crafting Greece υπό της αιγίδα της Γενικής Γραμματείας Απόδημου Ελληνισμού και Δημόσιας Διπλωματίας του Υπουργείου Εξωτερικών. Και Πρόεδρος της Επιτροπής της Ε.Ε.Ε UNESCO για την Άυλη Κληρονομιά από το 2025. Το Εθνολογικό Μουσείο Θράκης ανάμεσα σε 13 Ευρωπαϊκά Μουσεία βραβεύτηκε με Ειδική Διάκριση στα DASA Award της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Μουσείων για την καινοτόμα προσέγγιση του στην Μουσειακή Αγωγή (2025).
Γιάννης Γκίκας, Σχεδιαστής/designer
Ο Γιάννης Γκίκας γεννήθηκε στην Αθήνα. Το ακαδημαϊκό του υπόβαθρο συνδυάζει την Επιστήμη των Υπολογιστών και του Σχεδιασμού. Ο Γκίκας χρησιμοποιεί τη λειτουργικότητα ως τον απόλυτο σκοπό των σχεδίων/δημιουργιών του, ενώ παράλληλα διερευνά τις πιθανές συναισθηματικές αντιδράσεις που μπορούν να προκαλέσουν. Αντιλαμβάνεται τον σχεδιασμό ως μια διαδικασία ικανοποίησης τόσο των υλικών όσο και των άυλων αναγκών.
Το σκαμπό Monarchy τιμήθηκε με το βραβείο Red Dot Design Award (2009) και το German Design Award (2016).
Τα τραπέζια Soda για την ιταλική εταιρεία Miniforms, κατασκευασμένα εξ ολοκλήρου από φυσητό γυαλί Murano, προσέλκυσαν αμέσως το ενδιαφέρον του διεθνούς κόσμου του design και απέσπασαν το Archiproducts Design Award, το Azure Magazine Award και το Dezeen Design Award 2021. Επιπλέον, επιλέχθηκαν για το ADI Index και υπήρξαν υποψήφια για το Compasso d’Oro 2022.
Το 2018 επιλέχθηκε να συμμετάσχει σε τρίμηνο πρόγραμμα φιλοξενίας σχεδιαστών (design residency) στην Arita της Ιαπωνίας, όπου συνεργάστηκε με την τοπική κοινότητα αγγειοπλαστών — μια εμπειρία ιδιαίτερα πολύτιμη, όχι μόνο σε επίπεδο σχεδιασμού αλλά και πολιτισμικής ανταλλαγής.
Έχει συνεργαστεί με εταιρείες και οργανισμούς όπως οι Objekten (Βέλγιο), Miniforms (Ιταλία), Hiro (Ιταλία), Convex (Ελλάδα), Sarantis Group (Ελλάδα), το Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου / Αθήνα, η Biocidetech (Ηνωμένο Βασίλειο) και η Marubun (Ιαπωνία). Το έργο του έχει παρουσιαστεί σε εκθέσεις διεθνώς.
Σταύρος Μαμαλούκος, Αρχιτέκτων Μηχανικός – Αναστηλωτής, Καθηγητής του Τμήματος Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Πατρών
Ο Σταύρος Μαμαλούκος γεννήθηκε στην Ελευσίνα το 1960. Έκανε βασικές Αρχιτεκτονικές Σπουδές στο ΕΜΠ (1978–1984) και μεταπτυχιακές σπουδές (MΑ in Conservation Studies) στο IoAAS University of York, UK (1988– 1989) ως υπότροφος της Ελληνικής Εταιρείας. Το 2001 ολοκλήρωσε τη διδακτορική του διατριβή με θέμα : «Το καθολικό της Μονής Βατοπεδίου. Ιστορία και Αρχιτεκτονική» στο ΕΜΠ.
Η επιστημονική του δραστηριότητα κινείται στους τομείς της έρευνας και μελέτης της βυζαντινής και της μεταβυζαντινής αρχιτεκτονικής, της μεσαιωνικής και πρώιμης νεότερης οχυρωματικής, της νεότερης αρχιτεκτονικής και πολεοδομίας, της προβιομηχανικής τεχνολογίας και της συντήρησης και αποκατάστασης μνημείων και συνόλων, τρία από τα οποία έχουν λάβει βραβεία της Europa Nostra.
Το 1989 δημιούργησε μαζί με τη σύζυγό του Αναστασία Καμπόλη Γραφείο Αρχιτεκτονικών Μελετών με κύριο αντικείμενο τις αποκαταστάσεις μνημείων. Στα πλαίσια της επαγγελματικής του δραστηριότητας έχει συμμετάσχει στην εκπόνηση και στην υλοποίηση πολυάριθμων έργων συντήρησης και αποκατάστασης μνημείων καθώς και στο σχεδιασμό νέων, ειδικής, συνήθως, χρήσης κτηρίων (εκκλησιαστικών κα) και διαμόρφωσης υπαιθρίων χώρων.
Από το 2005 διδάσκει στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Πατρών του οποίου είναι τακτικός καθηγητής από τον Φεβρουάριο του 2023. Από το ακαδημαϊκό έτος 2008-2009 διδάσκει στο Διατμηματικό – Διαπανεπιστημιακό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών (ΠΜΣ) «Διαχείριση Μνημείων : Αρχαιολογία, Πόλη και Αρχιτεκτονική» που διοργανώνεται από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, το Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πανεπιστημίου Πατρών και το Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου
Νίκος Παπαδημητρίου, Διευθυντής Μουσείου Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου
O Νίκος Παπαδημητρίου είναι Διευθυντής του Μουσείου Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου (www.camu.gr). Έχει σπουδάσει αρχαιολογία και ιστορία της τέχνης στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και έχει κάνει μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές στην αρχαιολογία και την αρχαία ιστορία στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμινγχαμ (Αγγλία) με υποτροφία του ΙΚΥ.
Έχει εργαστεί ως επιμελητής αρχαιοτήτων στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης και το Τμήμα Αρχαιοτήτων Κύπρου (2003-17), ενώ μεταξύ 2018 και 2021 ήταν λέκτορας στο Ινστιτούτο Κλασικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης (Γερμανία). Η έρευνά του εστιάζει σε ζητήματα τελετουργίας και μνήμης στην αρχαιότητα, αρχαίας τεχνολογίας και διαπολιτισμικών επαφών στη Μεσόγειο ενώ ειδικεύεται στην αρχαιολογία της Αθήνας και της Αττικής. Έχει πλούσιο συγγραφικό έργο ενώ έχει διοργανώσει συνέδρια και εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Την περίοδο αυτή συνδιευθύνει προγράμματα αρχαιολογικής έρευνας στον Μαραθώνα και τον Θορικό Αττικής και το Κάτω Σαμικό της Ηλείας.
Για το ερευνητικό του έργο έχει λάβει υποτροφίες από τα Kέντρα Ελληνικών Σπουδών των Πανεπιστήμιων Princeton και Harvard.